قصه فولکلور کردی: شالان و دالان
این قصه کوردی که اینجانب آن را در حدود 5 سال پیش گردآوری کرده و (در کتابی به نام: ده بان بال سیمرخ که نویسنده و محقق توانا کامران رحیمی آن را ویرایش نموده) آماده انتشار نموده ام با سایر قصه های منطقه، ماهیتی کاملا متفاوت دارد و دارای دیدی ژرفانگرانه به عالم هستی و جهان اخروی است. طرح های داخلی کتاب را دکتر شهاب قنبری انجام داده است و اینک:
شاڵان و داڵان
کو کردن: عهباس محهمهدزاده
ده ماڵ دهوڵهمهنێ دۆهتێ هاته دنیا. له شوون ئهوه شهوێ یهکێگ له پهسهیله دخوریا! تا کوڕ گهپ وت:
من دزانم که ئی دۆهته شهو ده ناو گافاره ئهڵسێ و یهکێ لێان خوهێ! وه داخهو، ئهوان باور نیهکردن! دهس ئاخر ئهسپێ و دو گهماڵهێ وه ناو «شاڵان و داڵان» برد و چگ وهرهو ساراێ چووڵ.
ده ساراێ چووڵ کاروانێ دی.
وته ئهوان: ئیوه ئهڕا کوو دچن؟
ئهوان وتن. ئهڕا بهێشت!
کوڕ وهرد ئهوان چگ. چهنی چهن ساڵ لهوره وه خوهشی زنهی کرد تا یهی روژ وت: من ئهڵگهردمه دنیا. خوازم بچمه لاێ باوگ و داڵگم!
ئهوان وتن: هیچ کهس له دنیا نهماگه! خوێشکهگهت گشتێان خواردگه! تو نه چوو! ئاخر سهر، کوڕ چگ. ئهوان سێ دانه لیموو دان وه پێ و وتن ئهگهر ئی سێ لیمووه بدهی وه کهسێ، گیانت دهرچوو و مری!
وهختێ هاته دنیا. بێجه کهڵهشێرێ کهسێ نهدی! کهڵهشێر خوێشکهگهێ بۆ!
کهڵهشێر هاته نزیک و وت: ها براێ عهزیزم! خوهش هاتیه! زانی چه بکه، ئهسپهگه بده پێم تا بووهمهێ ئاو بخوهێ!
ئمجا ئهسپهگه برد و هاتهوه وت: گیڵدێ، گیڵدێ، ئهسپ کاکا وه دو قول و یهێ دهس مهگیڵدێ. یانێ من یهێ دهسێ خواردمه!
ئمجا بردهێ و قول ترێ خوارد و وت: گیڵدێ، گیڵدێ، ئهسپ کاکا وه سهر دو دهس مهگیڵدێ! ئمجا گشت ئهسپهگه خوارد و وت: براێ عهزیزم، بوهخشی خوازم خوهت بخوهم!
برا ده ناچاری چگه گژ دارێ! خوێشک چگه ژێر دار و وت:
...م... ههڕه و ...م ... بڕبڕه،[1] ئمجا دارهیله له خوارهو بڕی و براێ خوهێ خسته گژ دارتر! تا کهفته ویر شاڵان و داڵان و هاوار کرد:
شاڵان ههێ، داڵان ههێ
توز پاێ یهڵان ههێ
ئهگهر ئێسه رهسین خاس
ئهر نهڕهسین خوریام ههێ!
ئمجا شاڵان و داڵان هاتن. شاڵان دۆهت گرت و خستهێ ده موولهق.
داڵان دهمێ داچهقان. دۆهت ده ئاسمان هاته خوار و کهفته ناو دهمێ! دهێ وهخته تکێ خوێن له دهم گهماڵه کهفت ئمجا بۆ وه مهلۆچگی و باڵ گرت چگ ده ئاسمان و گهمالهیلیش چگن وه رێ!
خوڵاسه کوڕ وه تهنیا چگ و چگ تا کاروانێ دی! خاون کاروان لێ پرسی: زانی بار ئیمه چهسه؟
کوڕ نهزانست تا یهێ دهفه مهلۆچگ هات و ده گووشێ وت: قیله، نیله، زهنجهفیله!
ئهوان وتن: ئافهرین. ئێسه وهرد ئیمه بێا! کوڕ کهفت وهرد ئهوان، تا یهکێ لێان دهس کرده هووره چڕین.
ئمجا وت: های، خوهزهو دانهێ لیموو بخواردام تا دهنگم فره خاس بۆاتا!
کوڕ وت: ولا، من یهێ دان لیموو ها پێم! ئمجا داگهێ وه ئهو پیاگه! دهێ وهخته شێوهێ بۆه پیاگ پهنجا ساڵانێ!
قهێرتر چگن ههم ئهو پیاگه هووره کرد و وت: خوهزهو دانهێ تر لیموو بخوهم، تا دهنگم بوو وه شاقهێ بلوور! نیهزانم کی لیمووێ ها پێ!
دوجاره پیاگ وت: خودا دروزنم نهکهێ من تهنیا یهێ دانهێ تر ها پێم.
وهختێ ئهو لیمووهیش دا پێ ریشێ چهرمگ بۆ. پشتێ چهمیا. چاوهیلێ خاس نیهدین. پایلێ ژان دکردن و...
ئهو پیاگه، هێمان هووره دکرد تا یهێ لیمووتر خواست!
ئاخرهێ ئهو لیمووهیش خوارد.
دهی وهخته، پیاگ نیهتوانست رێ بکهێ! گرتنهێ وه کووڵ! تا رهسین وه چهن پیاگ که قهور دکهنین!
ئهوان وتن: ئهی کویخا، ئیمه قهور ئهڕا پیاگێ کهنیم که چهنه خوهته! نه گهفتر نه بۆچگتر!
ئایا تۆنی بچیته ناوێ تا بزانیم وه قهدێ ههسه یا نه؟
پیاگ ده ناچاری وت: ئا، چم. وهلێ زۆ بێارنهمه دهر! ههناسم فره تهنگه!
وهختێ چگه ناو قهور، ئهوان خاک کردنه بانێ و ئهوره کردنه قهورێ!
ئهو وهخته زانست یه عزرائیل بۆه که ئیجوره گیانێ گرتگه...
